Alleen zijn tussen anderen

Enige tijd geleden bezocht ik de voorstelling ´Paradise Circus Island´ van de Zwolse theatergroep Kasko, mede georganiseerd door SamenZwolle. De voorstelling had als titel ‘Wat als je een eiland wordt?’ en ging over eenzaamheid en isolement.

Het was een zeer confronterende voorstelling want eenzaamheid leeft overal, maar is niet altijd zichtbaar.

Eenzaamheid is niet altijd wat mensen denken. Het is niet per se dat je niemand om je heen hebt. Het is vaker het gevoel dat je niemand écht dichtbij hebt. Dat de gesprekken die je voert niet verder reiken dan de oppervlakte. Dat je lacht om de juiste dingen, je werk doet, je boodschappen haalt, maar ondertussen het idee hebt dat niemand doorheeft hoe je je echt voelt.

Het treft mensen van alle leeftijden, zelfs de meest sociaal ogende types. De grappenmaker op het werk, de buurvrouw die altijd een praatje maakt, de jongen die elke dag koffie haalt met zijn oortjes in- ze kunnen allemaal weleens dat knagende gevoel hebben: “Is er iemand die écht weet hoe het met me gaat?”

En isolement? Dat klinkt vaak nog zwaarder. Meer als iets wat anderen overkomt. Iets dat bij een kleine groep hoort: ouderen die niemand meer over de vloer krijgen, mensen zonder netwerk, of zij die door ziekte of omstandigheden aan huis gekluisterd zijn. Maar ook isolement kent vele gezichten. Het begint soms ongemerkt. Een fase van drukte, van zorgen, van verlies of verandering — en ineens is het contact verwaterd. De mensen die dichtbij stonden zijn verder weg dan je dacht. Of jij bent verder weggeraakt dan je hoopte.

Het venijn van isolement zit ‘m in het sluipende karakter. Het is niet alsof iemand op een dag wakker wordt en denkt: vanaf nu leef ik los van de wereld. Het gebeurt terwijl het leven doorgaat. Terwijl de buitenwereld denkt dat alles goed gaat. Want isolement is zelden luidruchtig. Het is stil. Soms zelfs comfortabel. Tot het op een dag niet meer prettig voelt, maar beklemmend. En dan lijkt de weg terug ineens lastig te vinden.

Toch zijn er altijd kleine openingen. Een mens is namelijk ongelooflijk veerkrachtig. En contact hoeft niet groots of meeslepend te zijn om waardevol te zijn. Een simpel gesprek bij de bakker. Een glimlach van een onbekende. Een appje dat begint met: “Ik moest ineens aan je denken.” Dat soort momenten kunnen het verschil maken tussen voelen dat je alleen bént, en voelen dat je alleen wás.

Misschien is dat wel het belangrijkste om te onthouden: eenzaamheid en isolement zijn geen zeldzame aandoeningen. Ze zijn menselijk. En ze zijn tijdelijk — als we durven te benoemen wat we voelen, en als we om ons heen blijven kijken. Naar de buur die altijd net op het verkeerde moment zijn vuilnis buiten zet. Naar de collega die stiller is dan normaal. Of naar jezelf, als je merkt dat je al te lang in je eigen hoofd woont.

Contact maken is soms eng, onhandig of ongemakkelijk. Maar ook helpend, hartelijk en hoopvol. De wereld zit vol mensen die zich een beetje hetzelfde voelen. Misschien zijn we juist daarin minder alleen dan we denken.

We zijn meer verbonden dan we denken. Soms begint verbinding met één eerlijk woord of één enkele stap.

Een column door Michèle van Reijsen.